Opinie - eksperci

PAŃSTWOWA RADA OCHRONY PRZYRODY

Opinia o wstępnym projekcie Narodowego Programu Leśnego

Państwowa Rada Ochrony Przyrody zapoznała się na prośbę Pani Dyrektor Departamentu Leśnictwa i Łowiectwa w Ministerstwie Klimatu i Środowiska ze wstępnym, roboczym „Projektem Narodowego Programu Leśnego – wstępna wersja” (dalej: NPL lub Program). Rada przedstawia poniższą opinię na temat Programu. Zgodnie z kompetencjami PROP, opinia jest pogłębiona w aspektach dotyczących funkcjonowania ekosystemów i ochrony przyrody, w pozostałych sprawach ograniczając się do ogólniejszych refleksji. Ze względu na roboczy charakter obecnej wersji Programu, skupiamy się przede wszystkim na wskazaniu elementów, które mogą być udoskonalone. Uzupełnieniem opinii jest tabela uwag szczegółowych, zestawiająca uwagi członków Rady, odnoszące się do poszczególnych fragmentów tekstu.

Streszczenie

pełen tekst Opinii w pliku do pobrania poniżej

Projekt Narodowego Programu Leśnego trafnie identyfikuje część współczesnych problemów leśnictwa, lecz jest zbyt zachowawczy. W obliczu kryzysu klimatycznego i wymogów ochrony przyrody potrzebna jest głębsza reforma leśnictwa, w tym wyraźne postawienie zachowania trwałości ekosystemów leśnych i ich funkcji środowiskowych jako cel nadrzędny wobec produkcji drewna. W szczególności:

● Projektowi brakuje spójnej wizji reformy leśnictwa

• ○ Dokument koncentruje się na doskonaleniu obecnego systemu, zamiast odpowiadać na skalę wyzwań stojących przed lasami;

• ○ Wiele potrzebnych reform jest wspomnianych jedynie marginalnie;

• ○ Program nie określa jasno priorytetów między często sprzecznymi celami (np. produkcja drewna vs. ochrona przyrody i klimatu);

• ○ Rozwój drzewnictwa i gospodarki opartej na drewnie, a także ogólne problemy ochrony przyrody wykraczają poza delegację ustawową do sporządzenia Programu i nie powinny być jego przedmiotem.

● Klimat wymusza zasadniczą zmianę modelu gospodarowania lasami

• ○ Kryzys klimatyczny jest znacznie poważniejszym wyzwaniem niż sugeruje Program.

• ○ Nie da się utrzymać założenia, że wszystkie lasy będą stale produkować drewno.

• ○ Priorytetem współczesnego leśnictwa powinno być zachowanie trwałości lasów i ich funkcji ekologicznych, a nie produkcja drewna.

● Trzeba odejść od przekonania, że wszystkie funkcje lasu da się pogodzić w tym samym miejscu

• ○ Między produkcją drewna, ochroną przyrody i funkcjami społecznymi istnieją realne konflikty.

• ○ Rozwiązaniem powinno być przestrzenne rozdzielenie funkcji: lasy produkcyjne – lasy społeczne – lasy o wysokiej wartości przyrodniczej, z wyraźnie odmiennymi zasadami zagospodarowania;

● Ochrona przyrody powinna mieć wyższą rangę

• ○ Ochrona różnorodności biologicznej została słusznie wskazana jako jeden z celów strategicznych, ale proponowane działania są niewystarczające.

• ○ Potrzebne jest:

• - rozszerzenie sieci rezerwatów i parków narodowych,

• - zapewnienie trwałej ochrony starolasów,

• - zwiększenie ilości martwego drewna,

• - ochrona cech pierwotnych i naturalnych niektórych kompleksów leśnych (“cech puszczańskich”) w skali krajobrazu

● Program niedostatecznie uwzględnia obowiązki wynikające z prawa UE

• ○ Szczególnie niedoszacowano znaczenie unijnego Rozporządzenia o Odbudowie Przyrody (Nature Restoration Law – NRL), którego realizacja będzie wymagała istotnych zmian w planowaniu i gospodarce leśnej.

● Drewna będzie mniej – przemysł musi się dostosować

• ○ W przyszłości dostępność drewna będzie coraz bardziej niepewna i zmienna.

• ○ NPL nie powinien zakładać wzmacniania strategicznej roli drewna w gospodarce bez uwzględnienia tych ograniczeń.

• ○ To sektor drzewny powinien dostosować się do nowych warunków, a nie odwrotnie.

● Potrzebne są mierzalne cele i wskaźniki

• ○ Program zawiera głównie deklaracje kierunkowe.

• ○ Brakuje konkretnych, weryfikowalnych wskaźników pozwalających ocenić skuteczność działań.

● Konieczne jest szersze wykorzystanie nauki

• ○ Dyskusja o lasach nie może opierać się wyłącznie na wąsko rozumianych „naukach leśnych”.

• ○ Należy szerzej korzystać z dorobku ekologii, klimatologii, hydrologii i nauk społecznych.

• ○ Obecnie problemem jest zbyt selektywne wykorzystywanie wyników badań naukowych.

● Zarządzanie lasami wymaga większego udziału społeczeństwa

• ○ Kryzys zaufania do Lasów Państwowych wynika nie tylko z problemów komunikacyjnych, ale z różnego postrzegania wartości lasu przez różne grupy społeczne – mające prawo do swojej wizji lasu.

• ○ Próby jednokierunkowej, “lepszej komunikacji wiedzy leśnej społeczeństwu”, zamiast uznania perspektywy społeczeństwa, mogą być odbierane jako arogancja i pogłębiać kryzys;

• ○ Potrzebna jest rzeczywista partycypacja społeczna w podejmowaniu decyzji dotyczących lasów.

● Istnieją lasy i leśnictwo poza Lasami Państwowymi

• ○ Lasy prywatne stanowią prawie 20% lasów w Polsce, a dodatkowo ponad milion hektarów terenów jest pokrytych roślinnością leśną, ale nie ujawnionych w klasyfikacji gruntów jako lasy, głównie na gruntach prywatnych

• ○ Program zawiera pewne działania dotyczące tych lasów, ale wymagają one rozbudowania i wzmocnienia;

• ○ NPL powinien być programem rozwoju leśnictwa, a nie Lasów Państwowych

● Konieczne są zmiany systemowe i prawne

• ○ Potrzebne jest uporządkowanie prawnych podstaw planowania i prowadzenia gospodarki leśnej, w tym uwzględnienie wymogów prawa UE.

Pobierz plik pełnej Opinii PROP