Opinie - mieszkańcy

Lasy społeczne - oczekiwania mieszkańców

Małgorzata Pachecka - Wójt Gminy Michałowice

Spór o lasy podmiejskie trwa już niemal dekadę. Wraz ze wzrostem świadomości dotyczącej zmian klimatycznych, nasileniem wycinek oraz – zapewne także – doświadczeniem pandemicznej izolacji, wyraźnie wzrosło społeczne zainteresowanie zarządzaniem lasami aglomeracyjnymi. Efektem tych procesów było zorganizowanie Ogólnopolskiej Narady o Lasach, w ramach której wypracowano rekomendacje oraz ścieżkę prowadzącą do tworzenia tzw. lasów społecznych. Są to lasy, najczęściej lasy ochronne miast, w których funkcje społeczne (rekreacja, wypoczynek, budowanie lokalnej tożsamości) i przyrodnicze stawia się ponad funkcję produkcyjną.

Lasy Społeczne

W 2024 roku w 11 polskich aglomeracjach prowadzono pilotażowy proces wyznaczania lasów społecznych (I etap). Jedynie w dwóch przypadkach zakończył się on umiarkowanym sukcesem. W pozostałych obszarach, mimo wielu godzin pracy i zaangażowania uczestników, oczekiwania strony społecznej i przedstawicieli Lasów Państwowych nadal pozostają od siebie bardzo odległe. Tymczasem jest to temat o dużym znaczeniu społecznym i politycznym, również w kontekście wyborczej zapowiedzi Koalicji Obywatelskiej z 2023 roku dotyczącej „objęcia ochroną 20% lasów”.

Obecnie równolegle toczy się kilka procesów związanych z przyszłością lasów. Z jednej strony rozpoczął się II etap ogólnopolskiego pilotażu „Lasy społeczne wokół aglomeracji miejskich”, z drugiej – prowadzone są procesy lokalne, w których w wielu nadleśnictwach przygotowywane są Plany Urządzania Lasu (PUL).

W obu tych procesach uczestniczą nie tylko osoby zawodowo związane z gospodarką leśną i pozyskiwaniem drewna, lecz także przedstawiciele samorządów oraz strony społecznej. Szczególnie istotna jest rola samorządów, ponieważ to one odpowiadają przed mieszkańcami za realizację polityk publicznych i mają największy wpływ – a zarazem ponoszą największą odpowiedzialność – za dostęp mieszkańców do środowiska naturalnego, możliwość rekreacji i wypoczynku oraz szeroko rozumiany dobrostan społeczności lokalnych. Z własnego doświadczenia wiem, że zainteresowanie i obecność wójta, burmistrza, prezydenta są korzystne dla przebiegu spotkań. Włodarzowi uczestniczącemu osobiście w rozmowach z leśnikami łatwiej przekazać oczekiwane informacje mieszkańcom.

Po wyznaczeniu obszarów lasów społecznych w I etapie, proces stanowienia lasów społecznych wszedł w etap II, w którym określić ma się sposób gospodarki na tych obszarach.

Plan Urządzenia Lasu - PUL

Plany Urządzania Lasu opracowywane są natomiast, niezależnie od toczącego się procesu tworzenia lasów społecznych, na okres dziesięciu lat. Obecnie takie prace prowadzone są m.in. w Nadleśnictwie Chojnów pod Warszawą. Po zatwierdzeniu przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych plan urządzenia lasu staje się dokumentem nadrzędnym dla nadleśniczego – podstawą wszystkich działań gospodarczych, od której praktycznie trudno później odstąpić.

Dlatego tak ważne jest, aby podczas konsultacji społecznych dotyczących PUL zgłaszać wnioski i uwagi zgodne z naszą, samorządową i obywatelską, wizją zarządzania lasami społecznymi. Po zakończeniu procesu zbierania uwag Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych powinna przekazać wnioskodawcom informację o sposobie ich rozpatrzenia.

Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że równolegle odbywają się spotkania Zespołów Lokalnej Współpracy (powołanych zgodnie z Zarządzeniem nr 58 RDLP), narady urządzeniowe oraz inne procedury związane z planowaniem gospodarki leśnej. W mojej ocenie i na podstawie moich doświadczeń, pełną kontrolę nad Zespołami Lokalnej Współpracy sprawują Lasy Państwowe. To one decydują o składzie ZLW, liczbie członków, tworzą regulamin i zasady pracy, wybierają moderatora oraz koordynują cały proces. Taki model narusza podstawowe standardy partycypacji publicznej, takie jak przejrzystość, równowaga stron, otwarty nabór i realny wpływ uczestników na decyzje. Pomimo to, ważne jest, aby samorządy uczestniczyły w zespołach i przedstawiały stanowiska, które mają długofalowy wpływ na życie mieszkańców. Głos samorządów musi być w tych debatach i procesach wyraźnie usłyszany.

Uczestnictwo samorządów

Procesy są więc złożone i przebiegają równolegle. Nie zwalnia to jednak nas, samorządów, z uczestnictwa w nich. Wręcz przeciwnie — dla dobra mieszkańców powinniśmy aktywnie w nich uczestniczyć, jasno określając cel:

• w aglomeracjach potrzebę określenia obszaru lasów społecznych i sposób prowadzenia w nich gospodarki

• w projektach planów urządzenia lasów dążyć do zmiany sposobu zarządzania lasami ochronnymi z modelu tradycyjnego, w którym działania koncentrują się głównie na produkcji drewna, na model gospodarki adaptacyjnej, w którym las postrzegany jest jako ekosystem dostarczający mieszkańcom miast wielu dóbr niematerialnych, szczególnie cennych w dobie zmian klimatu — często cenniejszych niż sama wartość pozyskiwanego drewna.

Samorządy, reprezentując mieszkańców w tych procesach, powinny pamiętać, że jakość życia w gminach jest ściśle powiązana ze sposobem gospodarowania lasami. Współczesne lasy otaczające duże miasta — lasy społeczne — muszą być zarządzane w sposób wspierający bioróżnorodność, zwiększający odporność na skutki zmian klimatu, przeciwdziałający suszy oraz sprzyjający retencji wody.

Lasy te stanowią naturalną otulinę wielkich miast i są miejscem regularnego kontaktu z przyrodą dla tysięcy mieszkańców, którzy szukają w nich odpoczynku, relaksu i wyciszenia. To właśnie tym celom powinna być podporządkowana gospodarka prowadzona w lasach społecznych.

Małgorzata Pachecka

Wójt Gminy Michałowice

tekst opublikowany w Dzienniku Gazecie Prawnej 17 czerwca 2026